Pisanie artykułów
Chcąc napisać poważny artykuł, powinno się najpierw starannie do tego przygotować. Trzeba zgromadzić bogatą faktografię. Informacji możemy szukać w encyklopediach, leksykonach i książkach z wybranej dziedziny wiedzy. Kserujemy i zapisujemy najważniejsze dane. Potem powinno się zastanowić nad problemem, można wypisać plusy i minusy omawianego zjawiska. Teraz należy przystąpić do naszkicowania planu artykułu. Części składowe artykułu muszą stanowić łańcuch spójnych wypowiedzi – koniecznie trzeba to uwzględnić w planie. Argumenty powinny być tak dobrane, aby każdy następny uzupełniał treść poprzedniego. Pamiętać należy, że dla artykułu charakterystyczny jest liniowy układ wywodów, dlatego niewskazane jest stosowanie luźnych skojarzeń, czy dobieranie argumentów na zasadzie odległych powiązań. Słownictwo powinno być dobrane do charakteru artykułu, inne będzie w przypadku wywodu naukowego, a inne w przypadku popularnonaukowego. Warto wprowadzać cytaty, które mogą uatrakcyjnić artykuł i dodatkowo naświetlą tezę lub argument, pomogą także trójstopniowo komponować wywód. Chcąc zaprezentować aktualny stan wiedzy na temat jakiejś dziedziny, musimy precyzyjnie przeprowadzić tok rozumowania. Należy operować faktami, poprawnie wnioskować, ważne jest także, aby stosować składnię charakterystyczną dla stylu naukowego. W tego rodzaju artykule występuje najczęściej tendencja do abstrakcyjności i uogólnień. Zdecydowanie należy zrezygnować z nacechowanych emocjonalnie wyrazów oraz z pytań retorycznych, czy szyku przestawnego. Wywód naukowy powinien być przeprowadzony razem z potencjalnym odbiorcą, dlatego stosuje się szereg utartych zwrotów, występujących w pierwszej osobie liczby mnogiej, np.: „zwróćmy uwagę”, „przejdźmy do analizy”, „wyciągnijmy wnioski”. Stwarza to iluzję, że odbiorca jest aktywnym uczestnikiem rozmowy i rozważań. Ważne jest zachowanie spójności tekstu, którą się uzyskuje poprzez słowa wiążące (po pierwsze, po drugie, dokonując podsumowania rozważań. W artykule naukowym dominują zdania podrzędnie złożone, zdania współrzędne stanowić powinny rzadkość. Zdania złożone wielokrotnie łączą wyrażenia modalne.
Budowa artykułu
Większość tekstów użytkowych, niebędących tekstami o charakterze artystycznym, podlega pewnym zasadom. Nie inaczej jest także z artykułem, który musi być tak skomponowany, aby czytający wiedział, jaki jest temat, jak zaprezentowany został problem oraz poznał uogólnione sądy autora lub grupy osób, w imieniu których wypowiada się piszący. W najbardziej tradycyjnej formie artykuł powinien być podobny do rozprawki, czyli do pisemnej formy wypowiedzi znanej ze szkoły. Oczywiście artykuł składa się z trzech części, pierwszą stanowi wstęp, który musi być krótki, powinien zawierać tezę lub ewentualnie stawiać jakąś hipotezę. W rozwinięciu powinna się znaleźć prezentacja argumentów potwierdzających tezę lub weryfikujących postawioną hipotezę. W zakończeniu autor stara się podsumować dotychczasowe rozważania, które mają doprowadzić do wypracowania swojego stanowiska. Celem artykułu jest zwykle popularyzacja faktów ipoglądów, ocena problemów, ideologii oraz wydarzeń z zakresu polityki, gospodarki oraz różnych dziedzin życia społecznego. Jak każda wypowiedź, artykuł rządzi się swoimi prawami, zespół cech decyduje o tym, że mamy do czynienia właśnie z tą formą. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że artykuł jest wypowiedzią wyłącznie pisemną, także może się ukazywać tylko na łamach prasy, bądź w Internecie. Zadaniem artykułu jest ukazanie słuszności lub bezzasadności jakichś sądów. Słuszność myśli uzasadnia się w toku wywodu linearnego. Wypowiedź musi być spójna tematycznie. Właśnie tym różni się artykuł od eseju, w którym dominują dygresje, pojawiają się tematy zupełnie niezwiązane z tematem głównym, mogą pojawić się nawiązania do różnych dziedzin życia, sztuki, czy kultury. Artykuł powinien być wewnętrznie spójny, nie może odbiegać od zasadniczego tematu. Zadaniem autora jest zebranie możliwie jak najszerszego materiału, wyselekcjonowanie go, a następnie zaprezentowanie go w celu wyciągnięcia uogólnień. Autor artykułu musi umiejętnie posługiwać się faktami, interpretować je w odpowiedni sposób, aby wykorzystać je w celu wpłynięcia na opinie odbiorcy.
Artykuł popularnonaukowy
Artykuły, operujące ściśle naukowym językiem, mogą sprawiać trudności w odbiorze, zwłaszcza wśród osób, które nie mają dostatecznej wiedzy na temat omawianej dziedziny. Chcąc przybliżyć aktualny stan wiedzy, nie epatując jednocześnie nadmiernie fachowym słownictwem, piszemy artykuł popularnonaukowy. Najczęściej tego typu teksty mają na celu pokazanie, że nauka nie jest skomplikowana, a jej poznanie może być dane każdemu. W ten sposób można pisać o najnowszych odkryciach medycznych, o nowoczesnych programach komputerowych, czy problemach socjologicznych. Wyniki badań prezentowane są w sposób uproszczony, nie należy używać zbyt dużej ilości słownictwa fachowego. Przede wszystkim artykuł nie może być hermetyczny, powinien być dostosowany do zdolności percepcyjnych przeciętnego odbiorcy. Styl może być zatem bardziej zindywidualizowany, niż w przypadku artykułu naukowego. Słownictwo abstrakcyjne i struktury syntaktyczne są ograniczone. Celem artykułu jest informowanie i edukowanie odbiorcy. Autorami artykułów publicystycznych są ludzie, którzy kształtują opinię publiczną. Porusza zagadnienia związane z kulturą, polityką i społeczeństwem. Celem artykułu publicystycznego jest wyrażenie subiektywnych sądów, poprzez tendencyjne oświetlenie faktów i zdarzeń. Stosowane przez autora środki językowe powinny być zrozumiałe przez masowego odbiorcę, z jednej strony używa słów specjalistycznych, charakterystycznych dla danej dziedziny, a drugiej strony używa środków stylistycznych, takich jak epitety, metafory, czy porównania. Wolno nawet stosować związki idiomatyczne, wyrazy nacechowane emocjonalnie i szablony językowe. Dowolność jest duża, jednak nie należy używać wyrażeń potocznych, pochodzących z ustnej odmiany języka. Autor pragnie wywołać u odbiorcy określoną reakcję, dlatego używa efektownych słów, pochodzących z obcych języków oraz frazeologii zaczerpniętej z różnych dziedzin życia. Niestety, często pojawiają się spłycone eufemizmy i hiperbole. Składnia jest urozmaicona, jednak dominują konstrukcje proste i przejrzyste. Zadaniem artykułu jest nie tylko przedstawienie poglądów autora, ale także odwołanie się do poglądów innego autora. Taki artykuł jest najczęściej odmianą artykułu publicystycznego, przyjmuje zatem formę dosyć swobodną, styl musi być zindywidualizowany, słownictwo przesycone jest wyrazami nacechowanymi emocjonalnie. Celem jest zdecydowanie krytyczne podejście do wypowiedzi innej osoby. Jednak tekst taki musi zostać napisany na odpowiednim poziomie, autor powinien skupić się na zagadnieniach merytorycznych, a nie na atakach personalnych. Słownictwo nie może pochodzić z potocznej odmiany języka, obrażanie przeciwnika nie może mieć miejsca. Dowodzenie swoim sądów powinno opierać się na rzetelnych przesłankach, należy bezwzględnie unikać domniemywania, podejrzewania oraz bezpodstawnego oskarżania. Argumenty, obalające tezę konkurenta, muszą być uhierarchizowane, aby zachować jasny i przejrzysty układ tekstu. Tego typu artykuły pojawiają się niejednokrotnie na łamach prasy specjalistycznej i fachowej.